Όταν το παρελθόν συναντά το παρόν στην σχέση
Συχνά λέμε ότι «ερωτευόμαστε τον λάθος άνθρωπο», ότι «πάντα καταλήγουμε στο ίδιο μοτίβο σχέσης» ή μας «τυχαίνουν ακατάλληλοι σύντροφοι». Όμως η επιλογή συντρόφου σπάνια επαφίεται στην τύχη. Πίσω από αυτήν κρύβεται μία βαθύτερη, μη συνείδητη διαδικασία: η αναζήτηση του οικείου. Και το οικείο δεν είναι πάντα ασφαλές, είναι όμως αυτό που γνωρίζουμε καλά, από «παλιά».
Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας διαμορφώνουμε έναν εσωτερικό χάρτη σχέσεων. Οι εμπειρίες με τους γονείς ή τους πρώτους φροντιστές μας δεν αποτελούν απλώς αναμνήσεις. Εγγράφονται μέσα μας ως εσωτερικές εικόνες και προσδοκίες για το πώς είναι η αγάπη, η απόσταση, η απόρριψη, η φροντίδα, η σχέση. Αυτές οι εσωτερικές αναπαραστάσεις μας συνοδεύουν και επηρεάζουν, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, τον τρόπο που σχετιζόμαστε ως ενήλικες.
«Κουβαλώντας» το παρελθόν μας στην σχέση
Πιο συγκεκριμένα, οι ψυχοδυναμικές θεωρίες αναφέρονται στα «εσωτερικά αντικείμενα», δηλαδή τις εσωτερικευμένες εικόνες των σημαντικών άλλων. Αυτά τα «εσωτερικευμένα» πρόσωπα οργανώνουν τις προσδοκίες μας από μία σχέση, επηρεάζουν το τι θεωρούμε φυσιολογικό ή ανεκτό και συχνά καθορίζουν το ποιον τελικά θα επιλέξουμε.
Έτσι, μπορεί να βρεθούμε να γοητευθούμε από έναν άνθρωπο που, σε κάποιο βαθμό, αναπαράγει γνωστά συναισθηματικά μοτίβα, ακόμη κι αν αυτά υπήρξαν επώδυνα. Δεν επιλέγουμε μόνο με βάση την συνειδητή επιθυμία, επιλέγουμε και με την βαθύτερη ανάγκη μας να «ξανασυναντήσουμε» κάτι από την αρχική μας ιστορία.
Η μη συνείδητη «συνομωσία» του ζευγαριού
Όταν δύο άνθρωποι έρχονται κοντά, δεν συναντώνται μόνο οι προσωπικότητές τους, αλλά και ο εσωτερικός τους κόσμος. Στην σχέση ενεργοποιούνται αμυντικοί μηχανισμοί όπως για παράδειγμα η προβολή (αποδίδουμε στον σύντροφο συναισθήματα ή πλευρές του εαυτού μας που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε και να παραδεχτούμε). Εκείνος, με τη σειρά του, μπορεί να «υιοθετήσει» αυτά τα χαρακτηριστικά ή να τα ανταποδώσει. Έτσι δημιουργείται μία αόρατη, ασυνείδητη επικοινωνία.
Σε ορισμένα ζευγάρια εγκαθίσταται μία ιδιότυπη «συμφωνία», όπου ο ένας αναλαμβάνει τον ρόλο του ισχυρού, ο άλλος του αδύναμου, ο ένας γίνεται απορριπτικός, ο άλλος εξαρτητικός. Οι ρόλοι μπορεί να εναλλάσσονται, αλλά το μοτίβο παραμένει. Πρόκειται για μία μη συνειδητή «συνεργασία» που διατηρεί το γνώριμο, ακόμη κι αν αυτό απογοητεύει και πληγώνει.
Το τραύμα και η επανάληψη
Πολλές συγκρούσεις στο ζευγάρι δεν αφορούν μόνο το παρόν. Αγγίζουν παλιότερα τραύματα, όχι μόνο όσα έγιναν, αλλά και εκείνα που δεν συνέβησαν: την φροντίδα που δεν δόθηκε, την τρυφερότητα που εξαφανίστηκε, την κατανόηση που δεν ήρθε, την ασφάλεια που έλειψε.
Ο ψυχισμός έχει μία παράδοξη τάση – να επαναλαμβάνει. Μέσα από την επανάληψη προσπαθεί, ασυνείδητα, να αποκτήσει έλεγχο σε κάτι που κάποτε υπήρξε ανεξέλεγκτο. Επομένως, μπορεί να επιλέξουμε έναν σύντροφο που μας κάνει να νιώθουμε όπως νιώθαμε κάποτε, με την ελπίδα ότι αυτή την φορά το τέλος θα είναι διαφορετικό. Όμως χωρίς επίγνωση, η επανάληψη δεν οδηγεί σε λύση. Οδηγεί σε εγκλωβισμό.
Όταν η σχέση γίνεται πεδίο «αναβίωσης»
Σε ορισμένα ζευγάρια η ένταση λειτουργεί ως τρόπος διατήρησης της σύνδεσης. Οι συγκρούσεις, όσο οδυνηρές κι αν είναι, δημιουργούν μία αίσθηση ζωντάνιας. Πίσω τους, όμως, συχνά υποβόσκει ένας βαθύς φόβος: ο φόβος της εγκατάλειψης ή της απώλειας του άλλου.
Η σχέση τότε μετατρέπεται σε σκηνή όπου παίζεται ξανά ένα παλιό ενδοψυχικό δράμα. Ο καθένας παλεύει όχι μόνο με τον σύντροφο, αλλά και με τα δικά του εσωτερικευμένα πρόσωπα.
Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας
Η θεραπευτική διαδικασία προσφέρει έναν χώρο όπου αυτή η μη συνείδητη δυναμική μπορεί να γίνει ορατή. Όταν το ζευγάρι αρχίζει να κατανοεί τι πραγματικά επαναλαμβάνει και ποιον εσωτερικευμένο ρόλο έχει αναλάβει ο καθένας, προκύπτει η δυνατότητα αλλαγής.
Η επίγνωση σαφώς και δεν διαγράφει το παρελθόν. Επιτρέπει όμως, μία νέα επιλογή: να μην χρειάζεται πια να επαναλαμβάνουμε ό,τι μας πλήγωσε και να δημιουργήσουμε έναν διαφορετικό τρόπο σύνδεσης.
Η επιλογή συντρόφου, τελικά, δεν αποτελεί μόνο μία πράξη έρωτα. Είναι και μία βαθιά ψυχική συνάντηση με την πρώιμη ιστορία μας. Το ερώτημα δεν είναι το αν επαναλαμβάνουμε, αλλά το αν θα μπορέσουμε να αναγνωρίσουμε και «μετασχηματίσουμε».
Βιβλιογραφία
Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
Freud, S. (1914). Remembering, repeating and working-through (Further recommendations on the technique of psycho-analysis II). In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 12, pp. 145–156). Hogarth Press.
Kernberg, O. F. (1995). Love relations: Normality and pathology. Yale University Press.
Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanisms. International Journal of Psychoanalysis, 27, 99–110.
Winnicott, D. W. (1965). The maturational processes and the facilitating environment. Hogarth Press.
Αγγελική Τσαγκαράκη | Ψυχολόγος
________________________________________________
Ν.Καζαντζάκη 13 | 71202 | Ηράκλειο Κρήτης
2810 226993
an**********************@***il.com
www.angelikitsagkaraki.com
